اعمال اشاره شده است . طينت ظلمانى موجب غلبهء نفس اماره در انسان مىگردد ، كه اين نفس با دو قوهء شهويه و غضبيهء خويش ، قلب انسان را تحت تصرف خود درمىآورد و آن را از حركت باز مىدارد ؛ چه حركت قلب ، موجب قلبِ حركت در عالم ماده و سير به جهان علوى است ، حال وقتى كه قلب قدرت تغيير و انقلاب را در انسان نداشته باشد ، انسان در مرتبهء طبيعت حيوانى باقى مىماند و تا پايان عمر در نادانى حقيقى ، به سر مىبرد ؛ و اين نادانى منشأ تمام رذايل و عدم وصول به تمامى كمالات در او مىشود . و امّا لمّيت و چرايى تعلّق پاره‌اى از انسان‌ها به طينت رحمانى و يا شيطانى از اسرار قدر است ؛ چه به تعبير اهل عرفان ، حصول استعدادات از مرتبهء فيض اقدس است كه در مرتبهء اعيان ثابته متجلّى مىگردد ، و ظهور نفس رحمانى بر طبق اين اعيان ، موجب ظهور هياكل امكانى مىشود و مآلًا چرايى ظهور اين هياكل در گرو فهم چگونگى فيض اقدس و وصول به مرتبهء آن است . حال بر طبق نظر اهل عرفان چون منشأ حقيقت احمديهء علويه از همين مقام است ، پس فقط بالغان به مرتبهء اين حقيقت قادر به دريافت چرايى ظهور اعيان هستند ؛ چه خود اعيان نيز شأنى از شؤونات اسم اعظم الهىاند و مظهر تامِّ اين اسمِ اعظم ، حقيقت احمديه است ؛ و اين حقيقت در مرتبهء ذات حاكم بر اين اعيان و در ظهور محكوم به حكم آن است ، پس تصرفى از ناحيهء جلوهء تامّ اين حقيقت در تغيير اين ظهور اعمال نگرديده ، و ثمرهء اين اعيان - چه در مرتبهء خيرى و چه در مرتبهء شيطانى - باقى خواهد ماند . تصحيح رسالهء حاضر بر اساس تنها نسخهء دستياب شدهء آن - محفوظ در « كتاب‌خانهء دائرة المعارف بزرگ اسلامى » مجموعهء شمارهء 534 مورخ اوايل سدهء سيزدهم - انجام يافته ، « 1 » و به رسم پژوهشِ اين گونه تراث ، سعى بر آن بوده كه ويراستى استوار از نصّ مؤلف با اشاره به مستندات آن ارائه گردد .

--> ( 1 ) . فهرست دائرة المعارف ، ج 1 ، ص 323 .